Ганчарная майстэрня

Вытокі рамяства

   Ганчарства вядома ў Беларусі яшчэ з часоў неаліту, г.зн. каля 10 000 гадоў да н.э. Сама назва рамяства паходзіць ад слова “горн” (“гаран”, “гарно”), абазначае “печ для абпальвання”. Першапачаткова гліняныя вырабы ляпілі ўручную без тэрмічнай апрацоўкі. Паступова асноўным кампанентам фармовачнай масы стала гліна, у якую для павелічэння трываласці дабаўлялі сухую траву, лубяныя валокны, таўчоныя ракавіны, пясок. Як самастойнае рамяство ганчарства існуе ў Беларусі з X ст., калi з'явіліся першыя ганчарныя кругі.


Аб прафесіяналізме беларускіх ганчароў сведчыць той факт, што на працягу многіх стагоддзяў іх вырабы масава вывозіліся на продаж за мяжу. У ХVIIстагоддзі нашы майстры былі запрошаны ў Маскоўскую дзяржаву і прымалі ўдзел у аздабленні Пакроўскага сабора ў Ізмайлаве, адной з цэркваў Андрэеўскага манастыра, палаца і царквы Спаса ў Маскоўскім Крамлі.

Нарыхтоўка гліны

   Гліна - асноўная сыравіна ў ганчарнай справе. У Беларусі выяўлена каля 400 радовішчаў гліны. У даўніну сыравіну здабывалі адкрытым спосабам, пры дапамозе рыдлёўкі ў глінішчах, размешчаных па берагах вадаёмаў, на схілах узвышшаў, як правіла, на адлегласці не больш за 2-4 км ад месца, дзе была размешчана ганчарная майстэрня. Здабыты матэрыял звозілі на двор і складалі кучай (“гурбай”, “грудай”) проста на зямлю або ў збудаваных з жэрдак сховішчах пад адкрытым небам. Пасля гэтага сыравіну залівалі вадой і пакідалі гібець і перемярзать да вясны ці нават наступнай восені. Затым гліну заносілі ў памяшканне і ўкладвалі ў спецыяльна адведзеным месцы, яшчэ быў “глiннiк”, “катух” ці “коцак”.

   Дадавалі ваду і некаторыя  кампаненты (перапаленыя і перамалочаныя камяні або пясок). Гэтыя кампаненты павялічвалі вогнетрываласць гліны, рабілі яе менш “тлустай”. Затым яе пачыналі мясіць, размінаць нагамі, рукамі і разнастайнымі прыстасаваннямі (доўбнямі, стругамі, таўкачамі). Гліна лічылася гатовай да працы, калі ператваралася ў аднароднае цеста.


gonch1.jpg

Фармоўка глінянага посуду

   Майстар змяшчае ў цэнтр працуючага ганчарнага круга ком гліны, змочвае рукі вадой і дакладна цэнтруе загатоўку, бо нават невялікае бакавое біццё здольна разбурыць будучы сасуд. Далей у сярэдзіне глінянай нарыхтоўкі націскам вялікіх пальцаў робіцца паглыбленне-пракол і фармуецца донца.

    На наступным этапе загатоўка выцягваецца ў цыліндр неабходнай вышыні. Працуюць, як правіла, абедзвюма рукамі - адна ўнутры, іншая звонку. Рукі, паміж якімі знаходзіцца сценка цыліндру, перамяшчаюцца ад дна ўверх. Пры гэтым майстар дабіваецца адначасова як павелічэння вышыні цыліндру, так і паступовага патанчэння яго сценак. Традыцыйна таўшчыня сценак для бытавога посуду складае каля 5 міліметраў. У працэсе фармоўкі рукі неабходна ўвесь час змочваць вадой, каб яны добра слізгалі па гліне.
   З атрыманага цыліндру фармуецца задуманы сасуд. Спачатку ўдакладняецца форма асновы, затым, мякка націскаючы на сценкі цыліндру з унутранага боку, майстар пашырае цэнтральную частку. Далей націсканнем са знешняга боку фармуецца плячо і шыйка (рыльца). Завяршаюць выраб ёмкасці фармоўкай злёгку патоўшчанага венчыка, які завяршае выраб.
   Усе работы выконваюцца плаўна і ў некалькі праходак, гэтым гарантуецца дастатковая крэпасць гатовага посуду.

   Сушка і абпал

   Сырую кераміку сушаць на працягу 2-3 дзён у майстэрні (для гэтага майструюць пад столлю дашчаныя паліцы), а летам у сухое надвор'е - на вуліцы. У канцы XIX стагоддзя вырабы з гліны абпальвалі ў звычайных хатніх печах або спецыяльных горных разнастайных канструкцыях. Такі абпал быў працаёмкім і патрабаваў высокага майстэрства і спрыту. Значная частка прадукцыі нярэдка ішла ў брак.


gonch2.jpg

  Спосабы апрацоўкі керамікі


   Для надання абпаленым вырабам асаблівых уласцівасцяў іх падвяргаюць дадатковай апрацоўцы. Традыцыйна найбольш распаўсюджанымі былі вашчэнне, абвар, дымленне і пакрыццё шкляной глазурай.
   Васкаваная кераміка ў гарачым стане пакрываецца слоем пчалінага воску. Воск закрывае поры, што робіць такі посуд прыдатным для працяглага захоўвання самых розных вадкасцяў і прадуктаў.
   Абварная  (“рабая”, “гартаваная”) кераміка ў гарачым стане апускаецца на кароткі час у кіслы раствор жытняй мукі, што прыводзіць да з'яўлення непаўторнага ўзору на паверхні і павелічэння яе трываласці. У даўніну такую кераміку часцей за ўсё выкарыстоўвалі для прыгатавання ежы ў печы.
   Чернозадымленая кераміка атрымліваецца пры стварэнні ў абпальнай печы дымнага беспаветранага асяроддзя, што робіць яе падобнай  да  жалезных вырабаў і надае кераміцы сінявата-чорны колер і асобую  трываласць.
   Паліваная кераміка вырабляецца шляхам пакрыцця паверхні ўжо абпаленага вырабу “палiвай” на аснове кварцавага пяску з наступным паўторным абпалам, у час якога пясок плавіцца да стану шкла.


Атрымаць спраўку ці заказць экскурсію можна па кантактных тэлефонах з 10-00 да 17-00
+ 375 1713 3-07-47
тэл./факс
+ 375 29 602-52-50
+ 375 1713 2-11-77
тэл./факс
+ 375 29 603-52-50
Спампаваць рэквізіты info@dudutki.by

Запрашаем да нас
з аўторка па нядзелю
Панядзелак выхадны
Аўт-Сер: с 10:00 до 17:00 (уваход да 16:00)
Чац-Няд: с 10:00 до 18:00 (уваход да 17:00)
Уваход у музей з собакамі забаронены